Otomotiv tedarik zincirinde yıllık fiyat düşürme beklentisi yaygın bir uygulama; sık görülen sorun ise bu beklentinin, hammadde, enerji ve işçilik maliyetlerinin hızlı arttığı dönemlerde sözleşmede hiçbir ayarlama mekanizması olmadan sürmesidir.
Uygulamada önerilen yöntemler:
- Hammadde endekslemesi: çelik, alüminyum, plastik granül gibi ana girdiler için fiyatın kabul edilen bir referans fiyat ya da endekse bağlanması ve belirli dönemlerde güncellenmesi
- Maliyet kırılımı: teklifte hammadde, işçilik, enerji, genel gider ve kârın ayrı gösterilmesi; böylece hangi kalemin neden değiştiği müşteriye kanıtlanabilir
- Verimlilik ile fiyat düşüşünü eşleştirmek: talep edilen indirim karşılığında tasarım değişikliği, toleransın gevşetilmesi ya da sipariş miktarının artırılması gibi karşılıklı iyileştirmeler önermek
- Döviz ve vade etkisini ayrıca ele almak
Endeks seçerken resmî ve düzenli yayımlanan kaynaklar tercih edilir; Türkiye'de TÜİK çeşitli fiyat endeksleri yayımlıyor, uluslararası metal fiyatları için de borsa fiyatları sıkça referans alınıyor. Hangi endeksin, hangi gecikmeyle ve hangi eşik aşıldığında uygulanacağı sözleşmede açıkça yazılmalı.
Hukuki açıdan Türk Borçlar Kanunu, sözleşme yapıldığında öngörülemeyen olağanüstü bir durum dengeyi borçlu aleyhine aşırı bozarsa, hâkimden sözleşmenin uyarlanmasını isteme imkânı tanıyor (aşırı ifa güçlüğü). Ancak bu dar yorumlanan, şartları ağır bir yol; asıl koruma, fiyat ayarlama maddesini baştan sözleşmeye koymaktır. Somut sözleşmeniz için avukatınızla ve mali müşavirinizle görüşmenizi öneririz.
Müşterilerinizle endeksleme konusunda uzlaşabildiniz mi? Deneyimlerinizi paylaşın.
Kaynaklar (erişim 29.10.2026):
Genel bilgi niteliğindedir; mevzuat ve destek şartları değişebilir, güncel hâli için kaynaklardaki resmî duyurulara bakın. Kendi durumunuz için bir danışmana danışın.